◊ Paul Verhaeghe ◊ Identiteit.

De Bezige Bij | Nederlands | Aantal pagina’s: 256 | Paperback
Druk: 1 | ISBN13: 9789023473039

In Identiteit dringt Paul Verhaeghe door tot de maatschappelijke veranderingen die ten grondslag liggen aan de het veranderlijke ik-gevoel. De kern van het nieuwe ik-gevoel draait om drie problemen: veranderingen in identeitsvorming, in normen en waarden en de consequenties van het neoliberalisme. Wie wij zijn wordt zoals altijd bepaald door de context waarin wij leven. Die context bepaalt op dit moment: Wie geen succes heeft zal ziek zijn. De dwang tot succes en geluk blijkt een keerzijde te hebben: het leidt tot verlies aan zelfbesef, tot desoriëntatie en vertwijfeling. De mens is eenzamer dan ooit, de liefde is moeilijk te bereiken en betekenisvol leven is diepgaand problematisch geworden.
◊ Link ◊

VOLGENS PAUL VERHAEGHE
Identiteitsontwikkeling gebeurt voor groot stuk op school, leerkrachten spelen doorslaggevende rol hierin.
à cultuur is hierbij DE bepalende factor
à onderwijs is hier slechts een onderdeel van

4 thema’s die Paul Verhaeghe bespreekt :

–       Wat is identiteit, in de betekenis van psychologische identiteit ?

–       Welke rol speelt de Ander daarbij en wie of wat is die Ander eigenlijk ?

–       Wat zijn de huidige problemen op dat van van die identiteitsontwikkeling en de rol van de  Ander ?

–       Wat is daarin de plaats van het onderwijs ?

1. Wat is identiteit, in de psychologische betekenis van het woord ?

Wat wij hieronder verstaan
= onze persoonlijkheid waarvan een stuk verborgen blijft voor de buitenwereld
(het ware zelf versus het valse zelf)
à klopt niet

Onze psychologische identiteit komt volledig van de Ander.
Wetenschappelijk bewijs hiervan = adoptie
à kind van aan geboorte weg bij ouders in andere cultuur – het kind krijgt volledig andere identiteit

Hoe komt die identiteit tot stand en wat is er nodig om die op een normale manier uit te bouwen ?
à vanaf onze geboorte krijgen we te horen wie we zijn, wie we zouden moeten zijn en wie we niet mogen zijn (ego, ideaal ego, superego) – (braaf of stout, mooi of lelijk, …)

In die ontwikkeling zijn er 2 tegengestelde processen aan het werk :
identificatie en separatie.

à Bij identificatie nemen we de boodschappen van de ander over (zowel pos als neg) zodat die deel gaan uitmaken van onze eigen identiteit.
= het identiek worden aan de Ander

à Bij separatie nemen we afstand of weigeren we die boodschappen, vaak in een context van verzet. Zo’n afscheiding is even belangrijk voor onze identiteit.
Op die manier worden we iemand, door ons af te zetten van iets wat opgedrongen wordt en een keuze te maken voor een andere invulling.

à De wisselwerking tussen deze 2 processen bepaalt de uitbouw van wie we zijn.

CONCLUSIE
= we bouwen onze identiteit uit via de woorden, verhalen die de Ander ons aanreikt.
Onze basisverhouding tegenover de ander en ons normen en waardensysteem.
(bvb : als we constant te horen krijgen dat seks vies en dat vrouwen en vreemdelingen minderwaardige wezens zijn, dan gedragen we ons daar ook naar)

We nemen enkel woorden en beelden van de Ander over op basis van een bepaalde relatie die neerkomt op een liefdesverhouding (we willen samenvallen met wie we liefhebben).
Omgekeerd kunnen we ook weigeren iets over te nemen van de Ander, wanneer we die persoon verafschuwen.

De combinatie tussen autoriteit en liefde bepaalt de werkzaamheid van een identiteitsuitbouw.
à is ook zo in onderwijs :
de mate waarin een jongere leert hangt af van de mate waarin de leerkracht
autoriteit weet te combineren met wederzijds respect. Het aangebodene
wordt dan spelenderwijs overgenomen, anders leren de jongeren niets.

BESLUIT VRAAG 1

Identiteit is niet aangeboren, we worden iemand door een voortdurende interactie met de anderen waarbij we bepaalde dingen overnemen en andere afwijzen.
Het resultaat hiervan is een identiteit die uit meerdere lagen bestaat en die nooit af is. De inhoud van wat er doorgegeven wordt staat nauwelijks vast.

2. Wat is de inhoud van onze identiteit en de rol van de Ander daarbij ?

Identiteit pasgeborene ligt in fantasieën en angsten van de moeder die op grond daarvan voordurend identiteitsbepalende boodschappen geeft.

Merendeel van ons groeit op met verhalen over bepaalde grootouders (hun successen en mislukkingen) met daaraan gekoppelde familiegeheimen. Op die manier leren we onze oorsprong kennen, en ook de verwachtingen en onze opdrachten voor onze toekomst.

Vroeger gingen mannen sporten, naar de voetbal kijken op café met een pint in de hand en een sigaar in de mond.
De dag van vandaag gaan zowel mannen als vrouwen fitnessen, mannen moeten er als eeuwige adolescenten uitzien en vrouwen als een plank met borsten.

BESLUIT VRAAG 2

Identiteit ligt nooit definitief vast en wordt heel sterk bepaald door de cultuur. Als deze laatste verandert, dan zal de identiteit ook mee veranderen.

3. Wat is er vandaag verkeerd aan het lopen op dit vlak ?

Vorige eeuw was volgens Ellen Key de eeuw van het kind.
De huidige eeuw is eerder de eeuw van het gervaarlijke/gestoorde kind (stoornissen zoals ADHD, ADD, anorexia, obesitas, …).
Bij de volwassenen zijn er ook ernstige stijgingen op vlak van persoonlijkheidsstoornissen, depressies en sociale angst. Mensen verliezen hun waarden en normen.
à Dit zijn allemaal stuk voor stuk identiteitsproblemen

Dit kan te wijten zijn aan de te losse zeden, maar ook aan de verdwijning van religie en ideologie. De mensen hebben niets meer om nog in te geloven. Er zijn geen ankerpunten meer voor de identiteit.
à De oplossing hiervoor is een nieuw groot verhaal creëren waarin we met zijn allen kunnen geloven en waaruit we een identiteit kunnen putten.

Het nieuw groot verhaal van onze tijd is erop gebaseerd dat mensen competitieve wezens zijn die vooral uit zijn op hun eigen profijt. Iedereen doet zijn uiterste best om aan de top te geraken waardoor we beter producten en een efficiëntere dienstverlening krijgen.
Iedereen is zelf verantwoordelijk voor hun succes of mislukken. Daarom is het onderwijs zo belangrijk, omdat onze wereld een razendsnel evoluerende kenniseconomie is die hoogopgeleide mensen met flexibele competenties vraagt. Levenslang leren is een must.
à dit verhaal heeft ondertussen alle sectoren ingenomen, ook de wetenschap, zorgsector en het onderwijs.

Je moet er geraken, snelheid en flexibiliteit zijn een must, je moet jezelf voortdurend promoten. Er is slechts 1 criterium voor succes : carrière en geld.
Kunst en literatuur zijn tijdverlies in onze maatschappij.

De neoliberale maatschappij produceert ADHD-individuen die van de ene job en partner naar de andere hoppen, waardoor er een teeds groter wordende groep mensen zich mislukt voelen. Dit leidt tot depressies, burn outs en bepaalde persoonlijkheidsstoornissen.

4. Wat is de rol van het onderwijs hierbij ?

3 determinerende omgevingen voor onze identiteit :
– thuismilieu
– werklvoer
– school

Alle kinderen moeten vandaag hooggeschoold worden, anders zullen ze ‘het’ niet halen (alles moet ‘top’ zijn; topsport, topscholen, …).
à keerzijde = groeiende groep mensen die zich mislukt voelen (al vanaf leeftijd van 10 jaar) en daarmee hun verdere identiteit moeten uitbouwen. Sommigen komen in opstand, maar het merendeel wordt sociaal angstig, depressief, …
Ze moeten opgevangen worden door leerkrachten die zichzelf vaak als milsukt beschouwen (ze zijn ‘maar’ onderwijzer).

Een kenniseconomie heeft competentiegericht onderwijs nodig als sleutel tot economisch succes.
à Antwoord Paul Verhaeghe hierop = LARIE (bullshit)

à opleidingsniveau is ernstig gedaald. Voor de huidige economie is dit geen probleem. Binnen alle beroepen is er vandaag minder kennis nodig dan vroeger omdat techniek en computers veel hebben overgenomen (=de-skilling)

Functie onderwijs binnen neoliberale maatschappij is niet het hoog opleiden van mensen, maar het uitkneden en uitsorteren van mensen tot een bepaald profiel dat binnen dit systeem de hoogste productiviteit waarborgt.

BESLUIT VRAAG 4

Cultuur in de betekenis van kunst bevat een veelheid aan verhalen waaraan wij ons kunnen spiegelen en waar we antwoorden of troost (bij gebrek aan antwoorden) kunnen vinden. Onderwijs en cultuur moeten mensen daarin binnen leiden zodat ze hun identiteit kunnen inkleuren via het palet van de geschiedenis.

à Onze cultuur vandaag is eng en economisch en produceert enge mensen.

Cultuur moet weer cultuur worden, en onderwijs weer onderwijs.

© Zoë Verbaeten

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s